ABD ile Çin arasındaki gümrük savaşları, özellikle 2018 yılında belirginleşen ancak kökeni daha önceye dayanan ekonomik ve siyasi bir gerilimin sonucudur. Bu durumun temelinde iki ülke arasındaki ticaret dengesizliği, teknoloji rekabeti ve jeopolitik güç mücadelesi gibi faktörler yatmaktadır.
Ticaret Açığı
ABD, uzun yıllardır Çin ile olan ticaretinde büyük bir açık vermektedir (yani ABD, Çin’den çok daha fazla mal ithal etmektedir). Bu durum, özellikle Trump yönetimi döneminde “adil olmayan ticaret” olarak nitelendirilmiş ve Trump, Çin’i ABD şirketlerine zarar vermekle ve ülkeyi ekonomik olarak sömürmekle suçlamıştır.
“America First” Politikası (Trump Dönemi)
“America First” politikası, birçok kişinin medya ve politika yapıcılar aracılığıyla aşina olduğu bir söylem haline gelmiştir. 2016 yılında Donald Trump’ın başkan seçilmesiyle ABD’nin dış ticaret politikası radikal biçimde değişmiştir. Trump, “Amerika’yı yeniden büyük yap” sloganı ile dış ticarette korumacı önlemler alacağını açıklamış ve bu doğrultuda Çin’e yönelik yüksek gümrük tarifeleri uygulamaya başlamıştır.
Fikri Mülkiyet İhlalleri ve Teknoloji Transferi
ABD, Çin’i Amerikan teknolojilerini çalmakla ve ABD’li şirketleri Çin’de faaliyet gösterebilmeleri için zorunlu teknoloji transferine zorlamakla suçlamıştır. Bu durum, özellikle yapay zeka, yarı iletkenler ve 5G gibi stratejik alanlarda ciddi tartışmalara ve gerilimlere yol açmıştır.
Not: Yapay zeka alanında, ChatGPT’ye rakip olarak geliştirilen Çin menşeli Deepsek, hem ücretsiz oluşu hem de veri analizi tabanlı matematiksel verileri daha etkin işleyebilmesi sayesinde dikkat çekmektedir. Deepsek, analitik ve çözümleme araçlarıyla daha isabetli sonuçlar üretebilmekte ve bu gelişme Amerika’da büyük yankı uyandırmış, borsaya da sert etkilerde bulunmuştur.
ABD-Çin Ticaret Savaşlarının Olası Uzun Vadeli Etkileri
- Küresel ticaretin yavaşlaması
- Tedarik zincirlerinin yeniden yapılanması
- Enflasyonun artması
- Teknolojik ayrışma
- Jeopolitik bloklaşma
Yazar:Batuhan SAVCI(batuhansavci1907@gmail.com)